Gaśnica·Control
Zaloguj
§09 · Zagrożenie wybuchem (ATEX)

Strefy zagrożenia wybuchem — gazy i pyły

Strefy zagrożenia wybuchem klasyfikuje się według tego, jak często i jak długo występuje atmosfera wybuchowa. Dla gazów, par i mgieł są to strefy 0, 1 i 2, a dla pyłów palnych — strefy 20, 21 i 22. Klasyfikacja decyduje o doborze urządzeń w wykonaniu przeciwwybuchowym Ex.

Aktualizacja: 2026-06-273 min czytania

Atmosfera wybuchowa to mieszanina powietrza z palnymi gazami, parami, mgłami lub pyłami, w której po zainicjowaniu zapłonu spalanie rozprzestrzenia się na całą niespaloną mieszaninę. Aby ocenić zagrożenie i dobrać właściwy sprzęt, przestrzenie, w których taka mieszanina może wystąpić, dzieli się na strefy zagrożenia wybuchem.

Podstawą podziału jest prawdopodobieństwo oraz czas utrzymywania się atmosfery wybuchowej. Im częściej i dłużej może ona występować, tym wyższe wymagania stawia się urządzeniom pracującym w danej strefie.

Strefy zagrożenia wybuchem wokół źródła emisji: strefa 0/20, 1/21 i 2/22 według częstości występowania atmosfery wybuchowej.
Rys. 1 — Strefy zagrożenia wybuchem dla gazów (0/1/2) i pyłów (20/21/22) — według częstości i czasu występowania atmosfery wybuchowej.

Strefy gazowe — gazy, pary i mgły

Strefa 0atmosfera wybuchowa występuje stale, przez długie okresy lub często — np. wnętrze zbiornika z cieczą palną. Najwyższe wymagania dla urządzeń.
Strefa 1atmosfera wybuchowa może wystąpić sporadycznie w trakcie normalnej pracy — np. otoczenie króćców zlewowych, miejsca pobierania próbek.
Strefa 2atmosfera wybuchowa zwykle nie występuje, a jeśli się pojawi, to rzadko i krótkotrwale — np. wskutek awarii lub nieszczelności.

Strefy pyłowe — obłoki pyłu palnego

Strefa 20obłok palnego pyłu w powietrzu występuje stale, przez długie okresy lub często — np. wnętrze silosu, filtra, mieszalnika.
Strefa 21obłok palnego pyłu może wystąpić sporadycznie w trakcie normalnej pracy — np. okolice punktów zasypu i przesypu.
Strefa 22obłok palnego pyłu zwykle nie występuje, a jeśli się pojawi, to rzadko i krótkotrwale — np. przy nieszczelnościach instalacji.

Strefa a kategoria urządzeń i znak Ex

Do każdej strefy dobiera się urządzenia o odpowiedniej kategorii bezpieczeństwa. Im niższy numer strefy, tym wyższa wymagana kategoria urządzenia (oznaczenie Ex). Zależność jest analogiczna dla gazów i pyłów.

Dobór kategorii urządzeń do strefy (grupa II — przemysł powierzchniowy).
Strefa gazowaStrefa pyłowaWymagana kategoria urządzenia
020kategoria 1 (1G / 1D) — bardzo wysoki poziom bezpieczeństwa
121kategoria 2 (2G / 2D) — wysoki poziom bezpieczeństwa
222kategoria 3 (3G / 3D) — normalny poziom bezpieczeństwa
⚠️ Urządzenie dopuszczone do strefy o wyższym wymaganiu (np. kategoria 1) może pracować także w strefach łagodniejszych (1 i 2), ale nie odwrotnie. Dobór zawsze potwierdza się oznaczeniem Ex i dokumentacją wyrobu.
PN-EN 60079-10-1Atmosfery wybuchowe — Część 10-1: Klasyfikacja przestrzeni — Gazowe atmosfery wybuchowemetodyka wyznaczania i klasyfikowania stref 0, 1 i 2 dla gazów, par i mgieł. Norma PKN — cytujemy wyłącznie numer i zakres, treści nie publikujemy.
PN-EN 60079-10-2Atmosfery wybuchowe — Część 10-2: Klasyfikacja przestrzeni — Pyłowe atmosfery wybuchowemetodyka wyznaczania i klasyfikowania stref 20, 21 i 22 dla pyłów palnych. Norma PKN — cytujemy wyłącznie numer i zakres.

Najczęstsze pytania

Czym różni się strefa gazowa od pyłowej?

Strefy gazowe (0, 1, 2) dotyczą gazów, par i mgieł cieczy palnych, a strefy pyłowe (20, 21, 22) — obłoków palnego pyłu. Numeracja jest analogiczna: 0 i 20 to występowanie stałe lub częste, 1 i 21 — sporadyczne w normalnej pracy, 2 i 22 — rzadkie i krótkotrwałe.

Co oznacza znak Ex na urządzeniu?

Znak Ex potwierdza, że urządzenie jest wykonane w sposób przeciwwybuchowy i dopuszczone do pracy w atmosferze potencjalnie wybuchowej. Towarzyszą mu oznaczenia grupy, kategorii (np. 1G, 2D) oraz parametrów ochrony, które trzeba dopasować do konkretnej strefy.

Kto wyznacza strefy zagrożenia wybuchem w zakładzie?

Strefy wyznacza się w ramach oceny zagrożenia wybuchem (dla obiektów budowlanych) oraz oceny ryzyka wybuchu i dokumentu zabezpieczenia przed wybuchem (po stronie pracodawcy). Klasyfikację wykonują osoby posiadające odpowiednią wiedzę, najczęściej z udziałem specjalistów ds. bezpieczeństwa wybuchowego.

Powiązane

Szukasz narzędzia, które prowadzi te przeglądy za Ciebie?

Oprogramowanie dla konserwatorów PPOŻ — Gaśnica·Control →

Skan QR, checklist zgodny z PN-EN 3-7, protokół PDF w 30 sekund, podpis klienta, faktura KSeF i portal klienta. Stały abonament 50 zł / użytkownik / miesiąc. Okres próbny bez karty.